Dynastia askańska
Dynastia askańska - ród niemiecki panujący w Brandenburgii, Saksonii oraz kilku mniejszych księstwach: Saksonia-Lauenburgu, Anhalt. Jej przedstawicielka z linii Anhalt-Zerbst - Zofia Augusta Fryderyka - rządziła także pod imieniem Katarzyna II Wielka, jako imperatorowa Rosji. Dynastia wzięła nazwę od łacińskiej nazwy miasta Aschersleben – Askania (lub też Ascharia).
Spis treści |
[edytuj] Dzieje
Założycielem dynastii był Albrecht Niedźwiedź (zm. 1170), syn Ottona hr. Ballenstedt i Eiliki z rodu Billungów. W 1134 roku został margrabią Marchii Północnej, a od 1157 roku Brandenburgii. W XIII wieku ród podzielił się na kilka linii.
Najstarsza linia wywodzi się od Ottona I (zm. 1184), syna Albrechta Niedźwiedzia. Jego potomkowie rządzili w Brandenburgii. Po 1220 roku podzieliła się na dwie gałęzie: z Salzweld i z Stendal. Ostatecznie linia ta wygasła w 1320 roku na Henryku II. Brandenburgię przejęli Wittelsbachowie.
_von_Anhalt.jpg&filetimestamp=20050620142739.html)
Linia hrabiów von Orlamünde wywodzi się od Hermana I, drugiego syna Albrechta Niedźwiedzia. Wygasła po 1486 roku na Fryderyku VI.
Od Bernarda III (zm. 1212) wywodzi się linia saska. W 1180 roku został on mianowany przez cesarza Fryderyka I Barbarossę księciem Saksonii. Linia ta podzieliła się na gałęzie. Od Albrechta II (zm. 1298, wnuk Bernarda III) pochodzili książęta von Sachsen-Wittenberg. W 1356 roku otrzymali oni uprawnienia elektorskie (elektorzy brali udział w wyborach cesarza). Linia ta wygasła w 1422 roku na Albrechcie III. Jego władztwo przejęli Wettynowie. Od Jana (zm. 1286, starszy brat Albrechta II), wywodzi się linia książąt von Sachsen-Lauenburg. Jego potomkowie panowali tam do śmierci księcia Juliusza Franciszka w 1689 roku.
Linia książąt von Anhalt wywodzi się od Henryka I (zm. 1252), najstarszego syna Bernarda III. Linia ta, silnie rozgałęziona, straciła na znaczeniu w kolejnych stuleciach. Do pierwszego podziału doszło już w XIII wieku. Powstały wówczas samodzielne księstwa: Anhalt-Bernburg (linia wygasła w 1468), Anhalt-Zerbst i Anhalt-Köthen (linia wygasła w 1475).
W XVI wieku książę Joachim Ernest von Anhalt-Zerbst (zm. 1586) zjednoczył całe księstwo. Już jego synowie w 1603 roku dokonali podziału spadku. Linia książąt von Anhalt-Zerbst wygasła w 1793 roku na Fryderyku Auguście. Jego starszą siostrą była Zofia Augusta Fryderyka (zm. 1796), znana bardziej jako imperatorowa Rosji Katarzyna II Wielka (panowała w latach 1762-1796). Linia książąt von Anhalt-Bernburg wygasła w 1863 roku na księciu Aleksandrze Karolu. Linia książąt Anhalt-Köthen wygasła w 1847 roku na Henryku. W latach 1765-1847 należały do nich dobra pszczyńskie. Spadkobiercami tych dóbr była rodzina Hochberg z Książa. Książę Leopold I von Anhalt-Dessau (zm. 1871) w 1863 roku został jedynym spadkobiercą pozostałych, wygasłych linii. Przyjął tytuł księcia von Anhalt. Ostatnim panującym był książę Joachim Ernest, który w 1918 roku został pozbawiony tronu. Linia jego potomków istnieje do dziś.
[edytuj] Podziały terytorialne ziem Askańczyków
- 1134 – Albrecht Niedźwiedź przejął władzę w Marchii Północnej.
- 1157 – Albrecht Niedźwiedź założył Marchię Brandenburską.
- 1170 – Śmierć Albrechta I Niedźwiedzia. Podział ziem między synów:
- Otto – otrzymał Brandenburgię,
- Hermann – otrzymał Orlamünde,
- Adalbert – otrzymał Ballenstedt,
- Dytryk – otrzymał Werben (?),
- Bernard – otrzymał Aschersleben i gród Anhalt.
- 1172 – Bernard przejął po śmierci Adalberta Ballenstedt.
- 1177 – margrabia Brandenburgii został arcyszambelanem (arcypodkomorzym) Cesarstwa.
- 1180 – Bernard został księciem Saksonii.
- 1202 – Hrabia Orlamünde został lennikiem Danii jako hrabia Holsztynu.
- 1212 – śmierć Bernarda, podział ziem między synów:
- Henryk otrzymał Anhalt,
- Albrecht otrzymał Saksonię.
- 1248 – podział linii hr. Orlamünde na:
- 1252/1265 – podział księstwa Anhaltu na:
- 1255 – Otto III margrabia Brandenburgii odziedziczył Górne Łużyce z Budziszynem i Zgorzelcem.
- 1258/1260 – rozgałęzienie margrabiów Brandenburgii na linie:
- 1296 – podział Saksonii między synów Albrechta I na:
- księstwo Saksonii-Lauenburg (linia wygasła 1689),
- księstwo Saksonii-Wittenberg (linia wygasła 1422).
- 1302/1304 – margrabia Brandenburgii Herman odziedziczył Dolne Łużyce.
- 1307 – Albrecht I von Anhalt-Köthen odziedziczył Zerbst (odtąd Anhalt-Köthen-Zerbst).
- 1315 – po wygaśnięciu linii na Aschersleben, jej ziemie włączono do ziem arcybiskupstwa Halberstadt (arcybiskupem był wtedy Albrecht von Anhalt-Bernburg).
- 1320 – wygasła linia brandenburska Askańczyków; Brandenburgia po kilku latach przeszła pod władanie Wittelsbachów.
- 1346 – hrabiowie Orlamünde utracili ziemie w Turyngii wokół Weimaru.
- 1356 – książę Saksonii Rudolf II, na mocy „Złotej Bulli” otrzymał uprawnienia elektora Cesarstwa oraz tytuł arcymarszałka i wikariusza Cesarstwa.
- 1422 – wygasła linia książąt Saksonii; ziemie zostały przekazane Wettynom.
- 1468 – wygasła (starsza) linia książąt Anhalt-Bernburg; jej ziemie włączono do księstwa Zerbst.
- ok. 1570 – książę Joachim Ernest von Anhalt-Zerbst zjednoczył księstwo Anhaltu.
- po 1468 – wygasła linia hrabiów Orlamünde – dobra sprzedano landgrafom Turyngii.
- 1603/1606 – podział księstwa Anhaltu:
- 1611 – August (w 1603 bez przydziału) otrzymał Plötzkau.
- 1635 – od linii Anhalt-Bernburg oddzieliła się linia Harzgerode.
- 1665 – dobra linii Plötzkau przejęła linia Köthen.
- 1672 – 1675 – księżna Ludwika von Anhalt-Dessau była regentką w śląskim księstwie Legnicy, Brzegu i Wołowa w imieniu syna, księcia Jerzego IV Wilhelma (ostatniego księcia z rodu Piastów).
- 1689 – wygasła linia książąt Saksonii-Lauenburg; jej ziemie przejęli książęta Brunszwiku i Lüneburga.
- 1709 – wygasła linia Harzgerode; jej ziemie wróciły do księstwa Anhalt-Bernburg.
- 1762 – 1796 – księżniczka Zofia Augusta Fryderyka von Anhalt-Zerbst panowała w Rosji jako imperatorowa Katarzyna II Wielka.
- 1765 – książęta von Anhalt-Köthen odziedziczyli po hrabiach von Promnitz dobra pszczyńskie i ustanowili tam swoją sekundogeniturę.
- 1793 – wygasła linia Anhalt-Zerbst.
- 1797 – podział dóbr; linia Anhalt-Dessau odziedziczyła Zerbst.
- 1806 – książęta von Anhalt-Bernburg zostali wyniesieni do rangi Herzog (najwyższy tytuł książęcy, przyznany jako ostatni w dziejach Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego).
- 1818 – książęta z Pszczyny odziedziczyli księstwo Anhalt-Köthen.
- 1846/1847 – Księstwo Pszczyńskie dziedziczą poprzez małżeństwo hrabiowie Hochberg z Książa.
- 1847 – wygasła linia Anhalt-Köthen; jej dobra odziedziczyła linia Anhalt-Dessau.
- 1863 – wygasła linia Anhalt-Bernburg; książęta z Dessau zjednoczyli księstwo Anhaltu, książę Leopold przyjął tytuł Herzog von Anhalt.
- 1918 – abdykacja księcia Anhaltu, proklamowanie republiki.
[edytuj] Literatura
- Słownik Dynastii Europy, p. red. J. Dobosza i m. Serwańskiego, Poznań 1999
- B. Schwineköper, W. Hoppe, Askanier, w: Neue Deutsche Biographie, Bd 1, Berlin 1953, s. 414
[edytuj] linki zewnętrzne
- Genealogia dynastii askańskiej:
- wykazy panujacych (po szwedzku):
- strona Anhaltu